Bài viết của Steve về cách “vượt qua tính chần chừ”
Chần chừ, thói quen trì hoãn công việc tới phút cuối cùng có thể, có thể trở thành vấn đề lớn trong cả sự nghiệp lẫn cuộc đời bạn. Lỡ cơ hội, làm việc như điên, stress, không kiểm soát được công việc, oán giận, và cảm giác tội lỗi chỉ là một vài triệu chứng. Bài viết này tìm ra căn nguyên của tính chần chừ và đưa ra một số phương pháp để vượt qua nó.
Thay “Phải làm” bằng “Muốn làm”
Thứ nhất, suy nghĩ rằng bạn buộc phải làm một việc gì đó chính là nguyên nhân của tính chần chừ. Khi bạn tự nhủ rằng bạn phải làm việc gì đó, bạn ám chỉ rằng bạn bị ép buộc phải làm việc đó, do vậy bạn tự nhiên có cảm giác oán giận và nổi loạn. Tính chần chừ xuất hiện như là cách thức tự vệ để bạn tránh khỏi nỗi đau này. Nếu như công việc mà bạn đang chần chừ thực hiện có thời hạn thực sự, thì khi thời hạn ấy tiến gần hơn, cảm giác đau đớn gắn liền với công việc ấy trở nên nặng nề thêm nếu bạn không bắt đầu thực hiện nó ngay lập tức.
Giải pháp cho sự cản trở tinh thần đầu tiên này là hãy nhận ra và chấp nhận rằng bạn không cần phải làm những gì mình không muốn. Thậm chí ngay cả khi hậu quả có thể nghiêm trọng, bạn luôn có quyền tự do lựa chọn. Không ai ép buộc bạn phải làm việc của bạn theo đúng cách của bạn. Mọi quyết định bạn thực hiện mang bạn đúng tới nơi bạn đang đứng hôm nay. Nếu bạn không muốn nơi bạn đang đứng, bạn có quyền tự do ra quyết định khác, rồi tiếp đến sẽ là kết quả khác. Cũng phải chú ý rằng bạn không chần chừ trong mọi khía cạnh của cuộc sống. Thậm chí những kẻ chần chừ nhất cũng có những việc mà họ không bao giờ chần chừ. Có lẽ bạn chưa bao giờ bỏ lỡ chương trình TV mà bạn yêu thích, hằng ngày bạn bao giờ cũng xem qua những forum bạn yêu thích. Trong mọi trường hợp sự tự do lựa chọn là ở bạn. Nếu bạn trì hoãn việc bắt tay vào dự án mới mà bạn cảm thấy bạn “phải làm” trong năm nay, hãy nhận ra rằng bạn đang lựa chọn việc thực hiện nó theo đúng ý nguyện của riêng bạn. Chần chừ thường ít xảy ra với các công việc mà bạn công khai và tự do lựa chọn việc thực hiện.
Thay “Phải kết thúc công việc” bằng “Hãy bắt đầu công việc”
Thứ hai, suy nghĩ cho rằng công việc là cả một khối công việc lớn mà bạn phải thực hiện sẽ vô hình chung kiến bạn trì hoãn nó. Khi bạn tập trung kết thúc một công việc mà bạn không thể thấy rõ ràng tất cả các bước để hoàn thành nó, bạn tạo ra cảm giác không thể kiểm soát nổi nó. Rồi bạn gắn kết cảm giác đau đớn tới nhiệm vụ này và trì hoãn nó càng lâu càng tốt. Nếu bạn tự nhủ, “Tôi phải đóng thuế hôm nay”, hay “Tôi phải hoàn thành báo cáo này,” bạn dường như có cảm giác không kiểm soát được và trì hoãn công việc.
Giải pháp là hãy bắt đầu một phần nhỏ của công việc thay vì hình dung ra bạn phải kết thúc một công việc lớn. Thay thế “Tôi sẽ kết thúc việc này ra sao?” bằng “Ngay bây giờ tôi phải thực hiện bước nào?” Nếu bạn bắt đầu thực hiện công việc đủ thời gian, bạn cuối cùng sẽ kết thúc nó. Nếu một trong những công việc mà cần hoàn thành là dọn dẹp gara, việc nghĩ rằng bạn phải kết thúc công việc này làm bạn cảm thấy quá sức, và bạn sẽ trì hoãn nó. Bạn hãy tự hỏi mình làm thế nào để bạn bắt đầu thực hiện một phần nhỏ của công việc. Chẳng hạn, tới gara với một bản ghi chú, rồi liệt kê ra xem trong đống công việc phải thực hiện có những công việc nhỏ nào phải làm nhanh trong 10 phút . Bạn có thể nhặt ngay những một vài mẩu rác rồi cho vào thùng rác trong lúc bạn đang ở đó. Đừng lo nghĩ việc bạn phải kết thúc việc gì đó to tát. Chỉ cần tập trung vào những việc bạn có thể làm được ngay lúc này. Nếu bạn làm như vậy trong khoảng thời gian đủ lớn, bạn cuối cùng bắt tay vào làm mẩu công việc cuối cùng, và việc thực hiện công việc cuối cùng ấy sẽ hoàn tất cả công việc.
Thay sự hoàn hảo bằng cho phép bạn là con người
Kiểu suy nghĩ sai lầm thứ 3 dẫn đến sự chần chừ là tính cầu toàn. Suy nghĩ rằng bạn phải thực hiện công việc một cách hoàn hảo ngay trong lần cố gắng đầu tiên sẽ ngăn cản việc bạn bắt tay vào thực hiện công việc. Việc tin rằng bạn phải làm gì đó hoàn hảo ngay là công thức dẫn đến căng thẳng, bạn liên hệ căng thẳng ấy với công việc rồi tự điều chỉnh bản thân mình né tránh công việc ấy. Rốt cuộc bạn trì hoãn công việc tới giây phút cuối cùng có thể, do vậy cuối cùng bạn cũng phải có một cách để thoát khỏi cạm bẫy này. Giờ thì bạn không có đủ thời gian để làm việc ấy một cách hoàn hảo nữa, bạn tự nhủ bạn đã có thể thực hiện nó một cách hoàn hảo nếu bạn có nhiều thời giờ hơn. Nhưng nếu bạn không có một thời hạn xác định nào cho công việc thì sự cầu toàn sẽ khiến bạn chần chừ mãi mãi. Nếu bạn chưa từng bắt tay vào công việc mà bạn muốn làm thật tốt, có phải tính cầu toàn đang níu kéo bạn lại không?
Giải pháp cho sự cầu toàn là hãy cho phép bản thân bạn là một con người. Bạn đã từng dùng một phần mềm nào mà bạn coi rằng nó hoàn hảo ở mọi khía cạnh chưa? Tôi nghi ngờ điều đó. Hãy nhận ra rằng một công việc không hoàn hảo được hoàn thành ngày hôm nay bao giờ cũng hơn hẳn một công việc hoàn hảo nhưng bị trì hoãn mãi mãi. Cầu toàn giống việc coi công việc là một nhiệm vụ lớn. Thay thế việc phải hoàn thành ở trong đầu cả công việc lớn ấy một cách hoàn hảo bằng việc hoàn thành một công việc nhỏ đầu tiên không hoàn hảo. Bản thảo đầu tiên có thể thô, rất thô sơ. Nhưng bạn bao giờ cũng có thể xem đi xem lại chúng. Chẳng hạn, bạn muốn viết một bài luận 5000 từ, bạn hãy viết bản thảo chỉ gồm 100 từ đã nếu việc này giúp bạn bắt tay vào việc viết bài luận. Bài luận ấy ngắn hơn cả đoạn văn này.
Thay mất mát bằng niềm vui được đảm bảo
Rào cản thứ 4 là việc liên hệ nỗi mất mát khi thực hiện công việc. Nghĩa là bạn cho rằng thực hiện công việc sẽ làm mất đi những vui thú của cuộc đời bạn. Để hoàn thành dự án này, bạn phải trì hoãn phần còn lại của cuộc đời bạn? Bạn có tự nhủ bạn phải , làm việc hàng giờ, không bao giờ nhìn thấy gia đình, không có thời gian để vui chơi? Suy nghĩ như vậy có vẻ như không mang lại động lực, nhưng lại là điều mà nhiều người làm khi cố đẩy bản thân họ đến hành động để thực hiện công việc. Hình dung một thời gian làm việc kéo dài cùng với việc không có thời gian để vui chơi là cách hay nhất để đảm bảo việc chần chừ.
Giải pháp cho cách suy nghĩ về sự mất mát này là hãy làm ngược lại. Đảm bảo phần mang lại niềm vui cho cuộc đời bạn trước, rồi lên kế hoạch làm việc cho những phần ấy. Việc này dường như là phản tác dụng, nhưng làm ngược lại như vậy lại có tác dụng rất tốt. Quyết định trước thời gian bạn giành cho gia đình, cho giải trí, luyện tập thể dục, hoạt động xã hội và sở thích cá nhân. Tất cả hoạt động giải trí bạn yêu thích được đảm bảo. Rồi hạn chế thời gian làm việc mỗi tuần xuống mức có thể. Những người làm việc có hiệu quả nhất trong mọi lĩnh vực thường có nhiều thời gian nghỉ ngơi hơn và làm việc ít thời gian hơn những người làm việc quá nhiều. Bằng cách coi thời gian làm việc của bạn là một nguồn tài nguyên khan hiếm chứ không phải là một con quái vật bất trị ngấu nghiến thời gian của bạn, bạn cảm thấy cân bằng hơn nhiều, và bạn sử dụng thời gian làm việc của bạn một cách tập trung và hiệu quả hơn. Thực tế cho thấy thời gian làm việc từ 40-45 giờ là thời gian làm việc tối ưu cho hầu hết mọi người. Làm việc nhiều giờ hơn sẽ phản tác dụng tới năng suất và động lực và dẫn đến tình trạng về lâu dài thực tế càng ít công việc được hoàn thành hơn. Chuyện gì xảy ra khi bạn chỉ cho phép bản thân được làm việc với số giờ nhất định mỗi tuần? Chuyện gì xảy ra nếu tôi đến bên bạn và nói “Tuần này bạn chỉ được phép làm việc 10 giờ?” Có phải cảm giác mất mát của bạn bị đảo lộn? Thay vì cảm giác thấy công việc cướp đi khỏi bạn thời gian vui chơi, bạn cảm thấy mình bị tước đoạt khỏi công việc. Bạn thay thế, “Tôi muốn chơi” bằng “Tôi muốn làm”, động lực làm việc của bạn tăng đột biến, và mọi vết tích của tính chần chừ biến mất.
Tôi khuyên bạn mỗi tuần hãy dành ra trọn một ngày mà không có công việc gì hết. Nó nạp lại năng lượng cho bạn, giúp bạn sẵn sàng khởi đầu một tuần làm việc tiếp theo. Có trọn một ngày không phải làm việc sẽ tăng động lực làm việc và giúp bạn bớt lừng chừng hơn. Nếu bạn biết ngày tiếp theo là ngày nghỉ, bạn sẽ ít trì hoãn công việc hơn, bởi vì bạn không chấp nhận sự xa xỉ của việc để công việc ấy chui sang ngày nghỉ của bạn. Thế nhưng, nếu như bạn cho rằng ngày nào cũng là ngày làm việc thì công việc dường như không bao giờ kết thúc, và bạn bao giờ cũng tự nhủ, “Tôi phải làm việc.” Do vậy, đầu óc bạn sử dụng tính chần chừ để đảm bảo rằng bạn có một hình thức thư giãn nhất định cho cuộc sống.
Sử dụng ngăn thời gian
Đối với công việc mà bạn đã trì hoãn một thời gian, tôi khuyên bạn hãy sử dụng phương pháp ngăn thời gian để bắt tay vào thực hiện chúng. Phương pháp này hoạt động như sau: Đầu tiên, chọn một phần nhỏ của công việc mà bạn có thể làm trong chỉ 30 phút. Rồi chọn một phần thưởng cho bạn chính bạn ngay sau đó. Phần thưởng thuộc về bạn nếu chỉ đơn giản là bạn đã làm việc ấy đủ thời gian, nó không phụ thuộc vào bất cứ một kết quả có ý nghĩa nào. Chẳng hạn, xem chương trình TV bạn yêu thích, đi dạo, làm bất cứ việc gì làm bạn thoải mái. Do thời gian bạn thực hiện công việc quá ngắn, sự tập trung của bạn, thay vì hướng đến khó khăn của công việc, sẽ hướng đến việc tận hưởng phần thưởng đang đến gần. Bất kể công việc không dễ chịu thế nào, chẳng có lý do gì mà bạn lại không chịu đựng được 30 phút nếu bạn có cả một phần thưởng lớn đang chờ đợi phía trước.
Khi bạn sử dụng ngăn thời gian cho công việc của bạn, bạn có thể khám phá ra một điều gì đó rất thú vị. Bạn sẽ thấy mình tiếp tục làm lâu hơn 30 phút rất nhiều. Bạn thường dấn sâu vào công việc, thậm chí đó là công việc khó, đến nỗi bạn thực sự muốn tiếp tục thực hiện công việc ấy. Trước khi bạn biết điều đó, bạn đã làm cả một giờ hay thậm chí nhiều giờ liền. Chắc chắn phần thưởng vẫn còn đó, do vậy bạn biết mình có thể tận hưởng nó bất cứ lúc nào bạn sẵn sàng ngừng làm việc. Một khi bạn bắt tay vào hành động, sự tập trung của bạn không hướng đến mối lo lắng về khó khăn của công việc mà hướng đến việc hoàn tất phần công việc hiện tại mà giờ đây bạn đang tập trung hoàn toàn vào thực hiện.
Khi bạn quyết định dừng làm việc, hãy đòi hỏi phần thưởng và tận hưởng nó. Sau đó hãy lên lịch 30 phút tiếp theo cho công việc với một phần thưởng khác. Làm như vậy giúp bạn gắn kết ngày càng nhiều niềm vui vào công việc, bạn bao giờ cũng ngay lập tức ban thưởng cho những nỗ lực của bạn. Phần thưởng quá xa xôi và dài hạn gần như không đem lại động lực bằng những phần thưởng ngắn hạn tức thời. Tự thưởng cho bản thân dù chỉ do bạn đã dành thời gian cho công việc, chứ không phải do bạn đã đạt được điều gì đó, bạn sẽ tích cực trở lại tiếp tục làm việc rồi tiếp tục làm việc, rốt cuộc bạn hoàn thất công việc. Bạn có thể đọc blog của tôi bài nói về ngăn thời gian
Viết bài này là một ví dụ hay cho việc áp dụng phương pháp nói trên. Tôi chắc hẳn đã tự nhủ, “Tôi phải kết thúc một bài viết 2000 từ và bài ấy phải hoàn hảo.” Nên đầu tiên tôi nhớ rằng tôi không phải viết gì hết; Tôi tự do lựa chọn việc viết bài. Rồi tôi nhận ra tôi có nhiều thời gian để thực hiện công việc tốt, tôi không cần phải trở nên hoàn hảo bởi vì tôi sớm bắt tay vào công việc, tôi có nhiều thì giờ để xem lại bài viết. Tôi cũng tự nhủ rằng nếu như tôi duy trì việc bắt đầu công việc, cuối cùng tôi sẽ hoàn hành công việc. Trước khi tôi bắt đầu bài viết này, tôi không có một chủ đề nào để lựa chọn, do vậy tôi sử dụng phương pháp ngăn thời gian để hoàn thành việc này. Phần thưởng của tôi là bữa tối, tôi biết sau 30 phút làm việc, tôi có thể ăn tối, do đôi lúc cảm thấy đói, nên điều này trở thành động lực tốt cho tôi. Tôi mất vài phút để chọn ra được chủ đề vượt qua tính chần chừ, rồi tôi dành thời gian còn lại để viết ra một vài ý tưởng hình thành lên một dàn bài thô sơ. Khi thời gian hết, tôi dừng làm việc và ăn tối, tôi có cảm giác như tôi kiếm được bữa ăn ấy.
Sáng hôm sau tôi vẫn dùng phương pháp ngăn thời gian 30 phút, lần này phần thưởng là bữa sáng. Nhưng tôi mải mê với công việc này đến mức sau 90 phút tôi vẫn tiếp tục viết. Tôi biết tôi có thể dừng viết bất cứ lúc nào và phần thưởng đang chờ đợi tôi, nhưng khi đã vượt qua sức ì của việc bắt tay vào thực hiện công việc, thì xu hướng tự nhiên là tiếp tục làm việc. Tôi đảo ngược tính chần chừ bằng cách tiếp tục công việc và trì hoãn phần thưởng. Kết quả là tôi hoàn thành bài viết sớm hơn và có phần thưởng là bữa sáng ấy.
Tôi hy vọng bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn căn nguyên của tính chần chừ và cách vượt qua nó. Hãy nhận ra rằng tính chần chừ là do sự gắn kết những khó khăn hoặc khó chịu với công việc bạn đang suy nghĩ. Cách vượt qua tính chần chừ chỉ đơn giản là giảm khó khăn ấy và tăng niềm vui khi bắt tay vào thực hiện công việc, do đó bạn cho phép mình vượt qua sức ì và tạo ra động lực tích cực. Nếu bạn bắt tay vào công việc rồi lại bắt tay tiếp vào công việc, rốt cuộc bạn sẽ hoàn thành công việc.